De bok zit weer in de maand

door Jeroen op zondag 27 oktober 2002 22:12

Het is oktober en dus is het tijd voor bokbier. Ieder zichzelf respecterende brouwerij heeft bokbier in het assortiment. Grolsch heeft dit jaar zelfs zoveel gebrouwen dat het in 2-literflessen aan de man moet worden gebracht. Helaas heeft het bokbier voornamelijk een commerciële betekenis en is veel traditie verloren gegaan. Bokbier is het meest gedronken speciaalbier in Nederland.

De naam bo(c)kbier is ontleend aan een klein plaatsje in Midden-Duitsland, Einbeck genaamd (bij Hannover). Hier wordt sinds de 14e eeuw het Einbecker Bier gebrouwen. Oorspronkelijk kon het bokbier alleen voor de zomer gebrouwen worden doordat er destijds geen kunstmatige koelingen waren. Het bier werd tot ver buiten de stadsgrenzen geëxporteerd. Daar viel het bier zeer in de smaak. Omdat het bier lange afstanden moest overbruggen, werd het bier sterker dan gebruikelijk gemaakt. Het bevatte meer alcohol en meer hop. Het Einbecker bier had één nadeel: het was duur vanwege de hoge importkosten.

Het was aan het hof van Hertog Wilhelm V dat werd omstreeks 1590 besloten het bier na te maken. Het bier sloeg aan. Het werd zelfs buiten het hof aan de man gebracht. Maar hoe goed de Beierse brouwers ook hun best deden, hun bier haalde het niet bij het originele Einbecker bier. En zo werd in 1614 een brouwer uit Einbeck naar Beieren gehaald om het bier te brouwen. Die brouwer (Elias Pilcher) lukte het om een bier "nach Einbecker Art" te brouwen. In het Beierse dialect het "Einbecker Bier" al snel "Ainpöckisch Bier", vervolgens "Ainpöck" en tenslotte "Ein Bock". Die naam gebruiken wij (en de Duitsers) nog steeds. Het huidige bokbier heeft dus niets te maken met de veelvuldig afgebeelde bok.

In Nederland was het bokbier tot ver na de jaren '50 erg populair. Maar veel brouwerijen sloten helaas hun deuren omdat ze niet meer konden concurreren met de grote brouwerijen. De grote brouwerijen gingen zich steeds meer toeleggen op pils. Bokbier verdween bijna geheel. Gelukkig begonnen een paar kleine brouwerijen in de jaren ?70 steeds meer seizoensbieren te brouwen. De brouwerijen maakten een onderlinge afspraak om bokbier seizoensgebonden te houden.

Bokbier is in de periode oktober-februari verkrijgbaar, alhoewel de piek in oktober en november ligt. Volgens onderlinge afspraken wordt het bokbier door de brouwers die zijn aangesloten bij het Centraal Brouwerij Kantoor (CBK) begin oktober op de markt gebracht. De kleinere brouwers hoeven zich niet aan deze afspraak te houden en komen soms net iets eerder op de markt. Maar ook grotere brouwerijen proberen de dans te ontspringen en als eerste met het bier op de markt te komen. Denk aan variaties als het mei-bok. Immers wie het eerst op de markt is verkoopt het best.

Was bokbier tot 1982 een lage gistingsbier van rond de 6,5% alcohol, robijnrood van kleur en met een moutige, caramelachtige smaak, die traditie is tegenwoordig overboord gegooid. Vandaag de dag is feitelijk alles mogelijk. De enige eis die in de Bierverordening aan bokbier wordt gesteld is een stamwortgehalte van minimaal 15,5 Plato. Tegenwoordig zijn er zwaardere bokbieren op de markt en experimenteren verschillende brouwers met de grondstoffen. De huidige bokbieren zijn rond moutig, hebben een alcoholgehalte van 6-8% en zijn blond tot donker-amber van kleur.
Helaas heeft de traditie van het oorspronkelijke bokbier moeten wijken voor de commercie.

Bronen:
- Vereniging Promotie Informatie Traditioneel Bier
- De Bier Encyclopedie ? B. Verhoef