Sinterklaas wie kent hem niet

door Jeroen op zondag 28 november 2004 22:13
(update: maandag 1 oktober 2007 15:00)

December is de maand van de Sinten: Sint Maarten, Sinterklaas en de Kerstman. Omdat het binnenkort weer Pakjesavond is, enkele feiten over dit feest.

Sinterklaas zoals wij hem kennen - de oude kindervriend uit Spanje, die brave kinderen beloont en stoute straft, schijnt een samenstelling te zijn van twee personen: een christelijke, historische en een Germaanse, mythologische.

De meeste mensen kennen de historische figuur Nicolaas, bisschop van Myra. Van het vroegere Myra zijn alleen nog maar resten te vinden in het Turke Demre. Nicolaas stierf hier op 6 december 340, of 350. Daar zijn de geleerden het nog niet over eens. Maar hoe dan ook, we vieren zijn sterfdag, niet zijn verjaardag.

Jaren later werd de man vanwege zijn goede daden heilig verklaard. Ongeveer 200 jaar na zijn dood zijn er allerlei legendes over deze persoon en zijn goede daden ontstaan. Zo zou hij vele mensen hebben geholpen, bijvoorbeeld door geld te gooien in het huis van een gezin met arme dochters. Deze konden hierdoor een bruidsschat opbouwen en fatsoenlijk trouwen. Dit vinden we terug in het zogenaamde ingooien (pepernoten, snoepgoed en natuurlijk gouden muntjes van chocola). Ook de vrij(st)ers van speculaas kunnen hiermee in verband gebracht worden. Het woord goedheiligman is waarschijnlijk een verbastering van goet-hylik man, wat goed-huwelijks man betekent, de man die zorgt voor een goed huwelijk.

Waar Zwarte Piet vandaan komt, is moeilijker vast te stellen. Over zijn herkomst zijn diverse theorieën. Zo bestaat er een verhaal over Piter, een Ethiopische wees die als slaaf na zijn vrijlating uit dankbaarheid bij de heilige Nicolaas in dienst is gebleven. Eens een slaaf, altijd een slaaf zullen we maar zeggen. Maar Piet kan ook staan voor Italiaanse jongetjes. Deze deden lange tijd dienst als schoorsteenvegers en kropen door schoorstenen voor hun werk: vandaar de roe om de schoorsteen schoon te maken en de zak om het bijeengeveegde roet in te verzamelen.

De aankomst per stoomboot valt te verklaren uit de legende waarin Sint Nicolaas in nood verkerende zeelieden op zee redt. Het was een druk baasje. Sindsdien is hij ook nog eens patroon van de zeelieden. Daarom hebben vrijwel alle grote havensteden een Sint-Nicolaaskerk.

Sinds de 13e eeuw is de viering van Sinterklaas in West-Europa gemeengoed geworden en is hij officieel de meest aanbeden heilige. Het is dus eerder Sinterklaas patroontje (beschermer van scholieren, huwbare jeugd, kooplieden, zeelieden, reizigers) dan Sinterklaas kapoentje (een gecastreerde haan).

Zowel Sinterklaas als de Kerstman (Santa Claus) zijn één en dezelfde persoon. De emigranten uit Europa hebben Sinterklaas meegenomen naar Amerika. Daar is hij door de jaren heen veranderd in de Kerstman. Coca Cola bedacht vervolgens de dikke baardige Kerstman (dit was voor de productie van Coca Cola light). Maar vóór Coca Cola met de Kerstman aan de haal ging, had deze diverse gedaanten. Hoe dat allemaal zo gekomen is, kan Midas Dekkers in Nieuwslicht veel beter uitleggen dan ik.