» home » encyclopedie » Mug

Encyclopedie

Mug

Over het steekgedrag van een mug is nog niet veel bekend. Vast staat dat alleen vrouwelijke muggen steken, en dan ook alleen in bepaalde periodes. Per prik nemen ze ongeveer 5 microliter bloed af. Een gemiddeld persoon moet dan ook zo'n 2,8 miljoen maal geprikt worden voor deze helemaal leeggezogen is. Ook lijkt het erop dat muggen een voorkeur hebben voor volwassenen boven kinderen. Een dat sommige volwassenen aantrekkelijker zijn dan anderen. Hoe dat precies komt, is niet duidelijk. Wel hebben wetenschappers hier enkele ideeën over. Uit proeven blijkt namelijk dat muggen ons zowel kunnen zien als kunnen ruiken.

Muggen lijken een voorkeur te hebben voor donkere (zwarte) vlakken. Daarnaast hebben muggen een voorkeur voor kleuren die zich aan de buitenkant van het spectrum (rood, violet) bevinden. Nog beter is het als het voorwerp ook nog beweegt of knippert. Dan is een voorwerp voor een mug goed zichtbaar.

Maar belangrijker voor de mug is geur. In Californië is een onderzoek gedaan onder 838 mensen naar het prikgedrag van muggen. Iedereen werd gedurende drie minuten blootgesteld aan vier muggen. Uiteindelijk werden 17 personen niet gestoken. Deze personen zijn opnieuw aan de test blootgesteld, waarna slechts één persoon niet werd gestoken. Deze laatste persoon is weer opnieuw getest, door hem nog negen maal in contact te brengen met de muggen. Hierbij is hij drie maal gestoken. Is dit de onaantrekkelijke man die we zoeken? Waarschijnlijk wel. Maar waarom is de grote vraag, waarop tot op heden geen antwoord is gevonden. Onze huid geeft honderden chemische stoffen af, wat het bijzonder moeilijk maakt uit te vinden door welke (combinatie) van stoffen muggen worden aangetrokken. Hierbij schijnt de geur van zweet een rol te spelen. Ook personen die bier hebben gedronken worden aantrekkelijker in de ogen van de vrouwtjesmug. Japans onderzoek toont vervolgens aan dat muggen een voorkeur hebben voor bepaalde lichaamsdelen. Zo schijnen voeten een delicatesse te zijn, gevolgd door handen en het gezicht.

Als mensen buiten staan laten ze een 'waseming' van geur achter in de wind. Muggen vliegen daarom tegen de wind in naar een prooi. Ongeveer 90% van de zenuwcellen in de voelsprieten hebben de taak vrij in de lucht zwevende chemische stoffen te herkennen. Bij een juiste combinatie van kooldioxide (CO₂), warmte en melkzuur wordt de vrouwtjesmug gek. Er treedt dan geheel automatisch een vernuftig apparaat van sensoren in werking om efficiënt en veilig bij het doel te komen.

Onze adem bevat ca. 4% CO₂, een ongeveer 100 maal hogere concentratie dan in de buitenlucht aanwezig is. Een mug kan dit detecteren. Dat is bijzonder knap, omdat onze pluim adem meteen uiteen wordt geblazen als het onze mond verlaat. Om CO₂ te kunnen detecteren heeft de mug een censor in een uitsteeksel op de kop. Deze lijkt specifiek gericht te zijn op een 4% CO₂ verhoging. De mug kan echter al veranderingen van 0,01% detecteren. Amputeren we het uitsteeksel, dan kan de mug geen mens meer herkennen.

Daarnaast is de mug uitgerust met een warmtesensor. Deze kan een temperatuurverschil van 0,05^oC detecteren. Of met andere woorden: een mug kan in een luchtstroom een konijn van twee meter hoogte voelen.

Tenslotte is de voelspriet van een mug uitgerust met een melkzuursensor. Deze lijkt zicht te richten op een combinatie van melkzuurconcentraties die (alleen) bij mensen voorkomt. Deze sensor werkt alleen als het nodig is. Is de mug volgezogen met bloed of heeft ze zojuist eitjes gelegd, dan zal ze geen melkzuur registreren en dus niet aanvallen.

Zolang we niet precies weten waar een mug op reageert is het lastig een weermiddel te maken. Pogingen tot op heden zijn er op gericht onze eigen geur te maskeren. Maar de resultaten die hierbij behaald worden zijn zeer beperkt. Zo levert een middel op basis van eucalyptusolie 5 uur bescherming op, sojaolie 2 uur en citroenella werkt zowaar nog slechter en trekt in sommige gevallen zelfs muggen aan. Heeft de mug inmiddels geleerd dat waar citronella is, meestal ook mensen zitten te barbecuen?

Succes werd er enkele jaren geleden wel behaald met DEET (N,N-diethyl-3-methylbenzamide), een krachtige weekmaker. Deze is ca. 5 uur actief en schakelt de melkzuursensoren van muggen uit, waardoor mensen onzichtbaar worden. In Alaska is hiermee een proef gedaan. De lucht zag letterlijk zwart van de muggen, wat bij de proefpersonen zo'n 3360 steken per uur opleverde. Personen voorzien van een beschermmiddel op basis van DEET werden gemiddeld één maal per uur gestoken. Toch is men zeer terughoudend met DEET. Het kan in enkele gevallen zeer sterke allergische reacties veroorzaken, met in sommige gevallen de dood tot gevolg. Ik heb het dan over de mens, niet over de mug.

Nu online