Koud

Brr… vannacht wordt het met -20^oC een van de koudste nachten sinds lange tijd. Hoe overleef je de kou? Tijd voor een koud artikel. Over kou.

Alhoewel wij mensen kunnen overleven bij een temperatuur van ca. -90^oC tot +60^oC, zijn we toch echt een tropische diersoort. Van oorsprong komen we nu eenmaal uit het warme Afrika en niet het koude noorden. De mens is prima uitgerust om de hitte te trotseren, maar we zijn simpelweg niet gebouwd voor de kou. We missen een vacht en lichaamsvet.

Toch heeft ons lichaam zich enigszins aangepast: we hebben leren rillen. Rillen is een zeer efficiënte warmtebron. In rust produceren we zo’n 100 watt aan warmte, bij maximaal rillen produceren we maar liefst 400 watt. Daarnaast ontwikkelde we nog zoiets als kippenvel: een zielige poging tot het opzetten van onze vacht. Maar voor de rest zijn we afhankelijk van hulpmiddelen.

Zoals een stevige borrel! Een borrel geeft je een lekker warm gevoel. Maar daar houdt het dan ook mee op. Alcohol zorgt ervoor dat je warmte makkelijker kwijt raakt en minder hard gaat rillen. Verloren in de Alpen? Sla dat vaatje rum van die St. Bernard dan maar af! Tenzij alle hoop verloren is. Dronken sterven is iets prettiger dan nuchter invriezen.

Hoe koud je het hebt, hangt van een aantal factoren af. Bijvoorbeeld hoe dik je vetlaag is en hoe snel je bloedvaten dichtknijpen om warmte vast te houden. Bij ouderen gaan de vaten minder snel dicht, waardoor ze het sneller koud krijgen. Ook het geslacht is bepalend. Vrouwen hebben eerder koude voeten. Hun lichaam is er op gericht de kern warm te houden, ten kosten van armen en benen.

Bij een lichaamstemperatuur van 42-46^oC kun je er rustig vanuit gaan dat iemand dood gaat. De eiwitten in de hersenen breken snel af. Bij kou ligt dit wat genuanceerder. Bij een temperatuur van 25^oC vertoont een persoon geen levensteken meer, maar kan vaak nog effectief opgewarmd worden. Het lichaam gaat snel in slaapstand en heeft minder zuurstof nodig. Er zijn zelfs verhalen bekend van mensen met een lichaamstemperatuur van 14^oC die het kunnen navertellen. Overigens sterven de meeste drenkelingen niet aan onderkoeling maar aan verdrinking als gevolg van spierkramp. Wil je zeker weten dat iemand dood is? Altijd eerst opwarmen!

Kunnen we ons trainen op kou? Na een tijdje kou treed er iets van gewenning en aanpassing op. Woon je bijvoorbeeld lang in een koud oord, de Noordpool bijvoorbeeld, dan zal je huid iets dikker (vetter) worden. Japanse onderzoekers verdeelde ooit een groep vrouwen in tweeën: de pechvogels moesten de winter doorbrengen in minirok, de andere groep droeg een lange rok. Een MRI scan wees uit dat de eerste groep een dikkere vetlaag rond de benen ontwikkelde. Zo zie je maar: het is de kou, niet het kerstdiner.

Ons sterkste wapen tegen de kou is duidelijk onze kleding. Vreemd genoeg passen de meeste mensen hun kleding pas aan, enkele dagen na de weeromslag.